Mondiale bevolkingsontwikkelingen

Symposium

08-05-2019

Paleis der Academiën, Brussel

Mondiale bevolkingsontwikkelingen: een meervoudig verhaal

Organisatie

Academisch Cultureel Forum

Refererende Lentecyclus 

De Lentecyclus 2019 start met een sessie over de mondiale bevolkingsontwikkelingen. Gerard Govers praat over overbevolking - taboe of mythe? Ron Lesthaeghe behandelt enkele ‘recente’ ontwikkelingen - Vijftig jaar tweede demografische transitie: van lokaal naar globaal. Leo Van Wissen zoomt in op de 21ste eeuwse problematiek van de wereldwijde vergrijzing.

Voor het panelgesprek zijn de panelleden Paul De Grauwe en Patrick Deboosere.

Programma: 

08-05-2019

1 Onthaal en registratie 13:30 - 14:00
2 Verwelkoming 14:00 - 14:10
3 Overbevolking: taboe of mythe? 14:10 - 14:50
Gerard Govers, KU Leuven (spreker)

Er kan geen twijfel over bestaan: de wereldbevolking groeit nog steeds en dat belast onze planeet. Voor sommigen is het daarom duidelijk: geen kinderen krijgen is het beste wat iemand kan doen voor het klimaat. Ze vinden ook dat dit taboe nu echt bespreekbaar moet gemaakt worden, anders is het klimaatprobleem onoplosbaar. De omgekeerde stelling wordt met evenveel verve verdedigd: overbevolking is een mythe en er is plaats genoeg voor iedereen op onze planeet.

In deze lezing schetsen we kort de mechanismen die tot de explosieve bevolkingsgroei in de laatste tweehonderd jaar hebben geleid. Die analyse toont helder aan dat die bevolkingsexplosie quasi onvermijdelijk is en legt ook uit waarom de groei die we nu zien in ontwikkelende landen veel groter is dan de bevolkingsgroei die we in het Westen hebben gekend. Maar ze toont ook dat de bevolkingsexplosie niet tot voortdurende, ononderbroken groei gevolgd door een onvermijdelijke implosie zal leiden. Er komt wel degelijk een eind aan de bevolkingsgroei en het gevoerde beleid heeft een enorme invloed op de snelheid waarmee de groei gestopt wordt. Of we in 2100 met 12 miljard dan wel met 7 miljard zullen zijn hangt voor een groot gedeelte af van beleidskeuzes. De nodige kennis om de juiste keuzes te maken is er in ieder geval: ze zouden trouwens niet enkel zorgen voor een kleinere, maar ook voor een beter opgeleide en gelukkigere wereldbevolking.

4 Vijftig jaar "tweede demografische transitie" - van lokaal naar globaal. 14:50 - 15:30
Ron Lesthaeghe, KVAB (spreker)
Presentatie van de evolutie inzake familievorming en vruchtbaarheid sedert de jaren 1960 met vooral aandacht voor de twee belangrijkste aspecten van de zgn. “Second Demographic Transition”(SDT). Dit zijn: (1) de verschuiving van huwelijken en vruchtbaarheid naar latere leeftijden en de structurele lage vruchtbaarheid onder het vervangingspeil, en (2) de opkomst van nieuwe vormen van partnerschap en gezinsvorming. Gedurende de laatste halve eeuw hebben deze fenomena zich wereldwijd verspreid en deze evolutie is nog lang niet ten einde gekomen. Wel zijn duidelijke historische en contextgebonden varianten aanwezig, maar de twee SDT transities geven de algemene globale tendenzen weer. Dit stelt ons in staat om in te gaan op de internationale perspectieven inzake vruchtbaarheid. Het is immers deze factor, veel meer dan migratie, die de bevolkingsgroei van de onderscheiden continenten in grote mate bepaalt.
5 Wereldwijde vergrijzing in de 21e eeuw: het sluitstuk van de demografische transitie? 15:30 - 16:10
Leo Van Wissen, Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (spreker)
Als er een tweede demografische transitie is (prof. Lesthaeghe, vorige lezing), dan moet er ook een eerste demografische transitie zijn. Deze transitie is een ontwikkeling die al sinds de industriële revolutie is ingezet, waarbij populaties een aantal demografische stadia doorlopen, van hoge sterfte en vruchtbaarheid naar lage sterfte en vruchtbaarheid. In de transitiefase tussen deze twee stadia groeit de bevolking zeer snel vanwege dalende sterfte in combinatie met hoge vruchtbaarheid. Er zijn grote verschillen in timing en intensiteit van de transitie, maar het patroon is welhaast universeel. Europa bevindt zich in het laatste stadium, Afrika is nog maar net aan de demografische transitie begonnen. Een belangrijk kenmerk van het laatste stadium is een sterke vergrijzing, en het is vrijwel zeker dat vergrijzing op termijn in alle samenlevingen zal optreden. Deze lezing geeft inzicht in het (verwachte) wereldwijde verloop van de vergrijzing, en op welke manier verschillende samenlevingen hiermee omgaan, bijvoorbeeld op het terrein van gezondheidszorg en pensioenen.
6 Paneldebat 16:10 - 17:10
Gerard Govers, KU Leuven (panellid)
Ron Lesthaeghe, KVAB (panellid)
Leo Van Wissen, NIDI (panellid)
Paul De Grauwe, KVAB, KU Leuven (panellid)
Patrick Deboosere, VUB (panellid)
7 Receptie 17:10 - 18:00